VF Plus, TLU SA en die Nasionale Belastingbetalersunie doen aansoek om die E-Tolwet ongrondwetlik te verklaar

2013-11-07
Adv Anton Alberts

Die Vryheidsfront Plus, die Transvaalse Landbou Unie van Suid-Afrika (TLU SA) en die Nasionale Belastingbetalers Unie (NBU) gaan volgende week ‘n hofaansoek in die Noord-Gautengse Hooggeregshof loods om die Wet op Vervoerwette en Verwante Aangeleenthede (ook bekend as die E-Tolwet) ongrondwetlik te verklaar. Die aansoek sal teen die laatste volgende Vrydag ingedien word.

Die VF Plus en die ander organisasies sal die grondwetlikheid van die E-Tolwet, onder andere, aanveg op die volgende gronde:

 

  • Die belangrikste grondslag van ongrondwetlikheid is dat die E-Tolwet in die parlementêre proses verkeerd geklassifiseer is as ‘n artikel 75-wet wat nie provinsies raak nie, in terme van die grondwet. Ons argumenteer dat die E-Tolwet eintlik as ‘n artikel 76-wet wat provinsies raak, geklassifiseer moes gewees het. Die E-Tolstelsel raak veral provinsiale vermoëns, soos vervat in artikel 76(3) en Skedule 4 van die grondwet, en meer spesifiek provinsiale aangeleenthede soos openbare vervoer (die oogmerk van die E-Tolstelsel is juis om gebruik van openbare vervoer aan te moedig), streeksbeplanning en ontwikkeling (die E-Tolstelsel het ‘n effek daarop soos verkeerspatrone gaan verander), padverkeersregulering (die E-Tolstelsel gaan verkeerspatrone verander soos motoriste gebruik maak van alternatiewe voorstedelike roetes), en voertuiglisensiering (die weerhouding daarvan wat moontlik deur SANRAL gebruik gaan word om betaling van boetes af te dwing). Die konstitusionele hof het in Tongoane and Others v Minister of Agriculture and Land Affairs 2010 beslis dat ‘n wet geklassifiseer kan word as artikel 76-wet indien nie net die wese van die wet sou handel oor ‘n provinsiale aangeleentheid nie, maar ook indien die wet se effek sodanig sal wees om ‘n impak te hê op provinsiale aangeleenthede. In die Tongoane-uitspraak is ook beslis dat ‘n wet wat verkeerd geklassifiseer is van meet af ongeldig is en teruggestuur moet word na die parlement. Die grondwetlike hof het ook verduidelik dat klassifisering van wette nie net ‘n blote tegniese parlementêre vereiste is nie, maar dat dit tot die wese van die demokrasie spreek. Die grondwet is ontwerp om provinsies en hulle inwoners ook insae in nasionale wette te bied indien hulle daardeur geraak sou word. Sou daardie reg ontneem word deur die verkeerde klassifikasie en parlementêre proses, sal die demokrasie dus ondermyn word.

 

  • Tweedens, word geargumenteer dat die heffing van tol eintlik ‘n invordering van belasting behels, soos vervat in artikel 77. Daarom moet die gedeeltes wat handel oor die heffing van tol en toltariewe in beide die E-Tolwet en die funderende SANRAL-wet eintlik in ‘n aparte geldwet vervat word wat deur die minister van finansies ingedien moet word. Artikel 77 bepaal dat slegs die minister van finansies geldwette kan indien.

Die VF Plus, TLU SA en die NBU sal as ‘n aparte vereniging die hofaansoek loods. Die voorlopige naam staan bekend as die Tolhek Aksie Groep (TAG). Verskeie regslui, benewens die vereniging se eie regspan, het aangedui dat die aansoek ‘n baie goeie kans het om te slaag. Indien suksesvol, sal die E-Tolstelsel waarskynlik uitgestel word tot einde 2014/begin 2015 weens die verkiesing volgende jaar en die samestelling van ‘n nuwe parlement.

‘n Verdere aanduiding van moontlike sukses is die inligting dat die president se eie regsadvies aan hom was dat die E-Tolwet wel verkeerd geklassifiseer is. Die presidensie het aan die VF Plus telefonies erken dat die president se eie regsadviseur saam met die regsopinie van adv. Anton Alberts van die VF Plus stem. Die VF Plus het formeel aansoek gedoen om die president se regsopinie te sien, maar dit is geweier wat die vermoede verder versterk dat die president die E-Tolwet geteken het teen die advies van sy eie regsadviseurs.

Hierdie hofaansoek is die kulminasie van ‘n lang proses waar die VF Plus eers in die parlementêre portefeuljekomitee van vervoer en later by die president self vertoë gerig het dat die E-Tolwet (op daardie stadium nog ‘n wysigingswetsontwerp) ongrondwetlik is.

 

Kontaknommers: 082 391 3117